Müzikte Aralık Nedir?

Aralık nasıl sayılır?

Aralığın sayısı, iki nota arasındaki derece sayısıdır ve ilk nota da sayılır. Do'dan mi'ye: do-re-mi, üç derece, yani üçlü. Do'dan sol'e: do-re-mi-fa-sol, beş derece, yani beşli.

Sayı tek başına yetmez; niteliği de belirtmek gerekir. Do-mi ile do-mi bemol ikisi de üçlüdür ama biri büyük, diğeri küçüktür. Kulakta ve karakterde tamamen farklıdırlar.

Nitelikler: büyük, küçük, tam, artmış, eksik

• İkili, üçlü, altılı ve yedili aralıklar BÜYÜK ya da KÜÇÜK olur
• Birli (unison), dörtlü, beşli ve sekizli (oktav) TAM olur
• Bir büyük ya da tam aralık bir yarım ses genişlerse ARTMIŞ olur
• Bir küçük ya da tam aralık bir yarım ses daralırsa EKSİK olur
• Aynı sesi veren iki farklı yazım (artmış dörtlü / eksik beşli) enarmonik aralıklardır

Aralıkları duyarak tanımak

Aralık tanıma, sayarak değil tanıyarak yapılır. En yaygın yöntem her aralığı bildiğiniz bir melodinin başlangıcıyla eşlemektir; beyin soyut bir uzaklığı değil, tanıdık bir başlangıcı hatırlar.

Yükselen ve alçalan yönleri ayrı ayrı çalışmak gerekir. Yükselen tam beşliyi rahat tanıyan bir kulak, alçalan tam beşlide bocalayabilir — bunlar ayrı beceridir.

• Küçük ikili: gerilimli, yanyana; yarım ses
• Büyük ikili: dizinin komşu iki sesi
• Küçük üçlü: hüzünlü renk, minör akorun rengi
• Büyük üçlü: parlak, majör akorun rengi
• Tam dörtlü: açık ve kararlı; marş başlangıçlarını andırır
• Tam beşli: boş ve geniş; en kolay tanınan aralıklardan
• Büyük altılı: özlemli, yumuşak
• Küçük yedili: çözülmek isteyen gerilim
• Oktav: aynı nota, farklı yükseklik

Her aralığı hatırlatan şarkılar

Aşağıdaki eşlemeler, aralık tanımaya başlarken kullanılan yerleşik başlangıç motifleridir. Şarkının tamamı değil, yalnız ilk iki notası önemlidir: o sıçramayı zihninizde canlandırıp duyduğunuz aralıkla karşılaştırırsınız. Yükselen ve alçalan yön ayrı ayrı çalışılmalıdır; aynı aralığın iki yönü kulakta apayrı duyulur.

• Küçük 2'li

  1 yarım ses

  Yükselen

  “Jaws” (Denizin Dişleri) film müziğinin ana motifi — birbirine yapışık iki nota.

  Alçalan

  Beethoven, “Für Elise” — açılıştaki mi–re♯ salınımı.

• Büyük 2'li

  2 yarım ses (1 tam ses)

  Yükselen

  “Tembel Çocuk” (Frère Jacques) — “Tem-bel” hecelerindeki do–re.

  Alçalan

  The Beatles, “Yesterday” — şarkının ilk iki notası.

• Küçük 3'lü

  3 yarım ses

  Yükselen

  “Greensleeves” — açılıştaki la–do sıçraması. Minör akorun rengi.

  Alçalan

  The Beatles, “Hey Jude” — “Hey Ju-” hecelerindeki düşüş.

• Büyük 3'lü

  4 yarım ses

  Yükselen

  “When the Saints Go Marching In” — do–mi. Majör akorun parlak rengi.

  Alçalan

  Beethoven, 5. Senfoni — ünlü “ta-ta-ta-taaa” motifindeki iniş.

• Tam 4'lü

  5 yarım ses

  Yükselen

  Wagner, Gelin Korosu (“Here Comes the Bride”); ayrıca “Amazing Grace”.

  Alçalan

  “Ali Baba'nın Bir Çiftliği Var” — ilk cümledeki iniş.

• Artmış 4'lü / Eksik 5'li (triton)

  6 yarım ses

  Yükselen

  “The Simpsons” ana teması — “The Simp-sons” sıçraması. Tedirgin, askıda duran renk.

  Alçalan

  Yerleşik bir şarkı karşılığı yok. Tam beşliyi düşünüp bir yarım ses daraltmak daha güvenilir.

• Tam 5'li

  7 yarım ses

  Yükselen

  “Daha Dün Annemizin” (Twinkle Twinkle) — do–do–sol; ayrıca Yıldız Savaşları ana teması.

  Alçalan

  “Taşdevri” (The Flintstones) jenerik müziğinin açılışı.

• Küçük 6'lı

  8 yarım ses

  Yükselen

  Scott Joplin, “The Entertainer”; ayrıca “Love Story” (Where Do I Begin) ana teması.

  Alçalan

  Zor tanınır. Oktavdan bir tam ses + bir yarım ses dar düşünmek pratikte daha güvenli.

• Büyük 6'lı

  9 yarım ses

  Yükselen

  “My Bonnie Lies Over the Ocean” — “My Bon-nie” sıçraması. Özlemli, yumuşak renk.

  Alçalan

  Oktavdan bir tam ses dar olarak düşünün; alçalan büyük altılı en sık karıştırılan aralıklardandır.

• Küçük 7'li

  10 yarım ses

  Yükselen

  “Somewhere” (West Side Story) — “There's a place for us”; ayrıca Star Trek ana teması.

  Alçalan

  Herbie Hancock, “Watermelon Man” — açılış riffindeki iniş.

• Büyük 7'li

  11 yarım ses

  Yükselen

  a-ha, “Take On Me” — nakaratın tiz sıçraması. Oktava değmeden duran, gergin ses.

  Alçalan

  Nadir kullanılır. Oktavı düşünüp bir yarım ses daraltmak en pratik yol.

• Tam 8'li (oktav)

  12 yarım ses

  Yükselen

  “Somewhere Over the Rainbow” — “Some-where” hecelerindeki büyük sıçrama.

  Alçalan

  Yükselen oktav oturduğunda alçalanı da kolayca gelir; aynı notanın kalın hâli olarak duyulur.

Alçalan yönde bazı aralıkların yerleşik bir şarkı karşılığı yoktur. Orada eşleme aramak yerine aralığı bilinen bir aralıktan türetmek (oktavdan bir tam ses dar, tam beşliden bir yarım ses geniş gibi) daha güvenilir sonuç verir.

Aralık çalışmasında ilerleme sırası

1. 1

   Önce yalnız iki aralık

   Tam beşli ve büyük üçlü ile başlayın. İkisini ayırt edene kadar üçüncüsünü eklemeyin; karışık başlamak hiçbirini oturtmaz.

2. 2

   Çifter çifter ekleyin

   Her yeni ikili aralığı, öncekilerle karışık şekilde çalışın. Yalnız yeni aralığı çalışmak yanıltıcı bir başarı hissi verir.

3. 3

   Yön ayrımı yapın

   Aynı aralığı yükselen ve alçalan olarak ayrı ayrı çalışın; sonra ikisini karıştırın.

4. 4

   Kırıktan bağlıya geçin

   Önce notaları arka arkaya (kırık), sonra aynı anda (bağlı) duymayı çalışın. Bağlı aralık belirgin şekilde daha zordur.

5. 5

   Söyleyerek pekiştirin

   Duyduğunuz aralığı tanımakla, verilen bir notadan istenen aralığı söyleyebilmek farklı becerilerdir. İkincisi solfej ve dikteyi doğrudan besler.

En sık yapılan hatalar

• Tüm aralıkları aynı anda çalışmaya başlamak.
• Yalnız yükselen yönde çalışmak; sınavda alçalan aralık da sorulur.
• Şarkı eşlemesine sonsuza kadar bağlı kalmak — bir süre sonra şarkıyı hatırlamadan tanımaya geçmek gerekir.
• Bağlı (aynı anda çalınan) aralıkları hiç çalışmamak.
• Enarmonik yazımları önemsememek: artmış dörtlü ile eksik beşli aynı duyulur ama farklı bağlamlarda kullanılır.
• Aralığı tanıyıp söyleyememek; tanıma pasif, söyleme aktif beceridir.

Sık sorulan sorular

Aralıkları ezberlemek şart mı?

Adlarını bilmek gerekir ama asıl mesele duyabilmektir. Tanımı ezberleyip sesini ayırt edemeyen öğrenci sınavda puan alamaz.

Şarkı eşlemesi güvenilir mi?

Başlangıçta çok işe yarar, ileri seviyede yavaşlatır. Amaç şarkıyı hatırlamadan doğrudan tanımaya geçmektir.

Artmış ve eksik aralıklar ne zaman çalışılmalı?

Büyük-küçük ve tam aralıkları rahatça ayırt ettikten sonra. Erken başlamak kafa karıştırır.

Aralık mı akor mu önce?

Aralık. Akor, üst üste dizilmiş aralıklardan oluşur; aralığı duyamayan kulak akoru hiç duyamaz.

Günde kaç aralık sorusu yeterli?

20-30 soruluk kısa ve düzenli seanslar, uzun aralıklı maratonlardan çok daha etkilidir.